Số lượt truy cập:   577041


Mô hình Tàu mẹ- tàu con –bước đột phá trong việc chuyển nghề cá nhân dân sang nghề cá hiện đại
Hội Nghề cá Khánh Hòa - 08/03/12-10:18:03

Trong bản tham luận này tôi chỉ đề cập đến mô hình Tàu mẹ - tàu con cho nghề câu cá ngừ đại dương. Mô hình Tàu mẹ - tàu con có 3 tiêu chí đem đến lợi ích cho ngư dân:


Thứ nhất, tàu con không phải chi phí nhiên liệu đi từ bờ ra ngư trường và ngư trường về bờ (bám biển) tiết kiệm được khoảng 70% chi phí nhiên liệu cho 1 chuyến biển. Với giá nhiên liệu hiện nay thì cái lợi này không nhỏ;

Thứ hai, giảm tổn thất sau thu hoạch do rút ngắn thời gian bảo quản bằng đá lạnh trên tàu;

 Thứ ba, tăng chuyến biển, nếu trước đây 1 tháng đi được 1 chuyến biển thì theo mô hình này ngư dân có thể thực hiện 2 chuyến.

Ngư dân trong Ngư đội hoặc tổ đoàn kết được tổ chức theo mô hình Tàu mẹ - tàu con thực hiện đầy đủ 3 tiêu chí trên thì Tàu mẹ mới có lãi do giá mua trên biển thấp hơn trên bờ 2 bên cùng có lợi.

Tàu mẹ có 2 chức năng:

Thứ nhất, thu gom sản phẩm của các tàu con, rút ngắn thời gian bảo quản trên tàu con, tăng thời gian bám biển của các tàu con do vậy, nâng cao được chất lượng và tăng sản lượng của tàu con; cung cấp dầu, nước, lương thực, thực phẩm thiết yếu, luân chuyển các thuyền viên trên các tàu con và Tàu mẹ.

Thứ hai, cứu nạn, cứu hộ kịp thời, hiệu quả là chỗ dựa của các tàu con trong quá trình sản xuất trên biển.  

Về mặt thực tiễn thì mô hình này sẽ đối mặt với nhiều thách thức bởi cách làm ăn cũ của ngư dân

 Thách thức đối với mô hình Tàu mẹ - tàu con: Ngư dân khai thác biển xa phần lớn không phải là tầng lớp giàu có; Làm ăn cá thể, mạnh ai nấy làm, đặc biệt trong đánh bắt thủy sản thường dấu ngư trường kể cả cha, con, anh em là đặc trưng khá sâu sắc; Mỗi một chủ tàu đều có mối quan hệ chặt chẽ với các nậu vựa trên bờ, đại lý xăng, các đơn vị cung ứng đá cây. Đá cây, dầu được các đầu nậu ứng trước, sau chuyến biển về trả. Tất nhiên, giá cá bán phải thấp hơn giá thị trường theo thỏa thuận; Cách ăn chia của chủ tàu với bạn (thuyền viên) theo cách thức: Tổng thu trừ khấu hao tài sản của chủ, số còn lại chia 50/50 (chủ 50%, bạn 50% đối với nghề câu cá ngừ đại dương) do vậy vai trò của bạn trở nên quan trọng; Tính “Mẫu hệ” trong các gia đình chủ tàu, đặc biệt trong tài chính.

Phương thức làm ăn theo mô hình Tàu mẹ - tàu con là cách làm ăn theo kiểu mới có tổ chức chặt chẽ, có kế hoạch sẽ phải đối mặt với cách làm ăn theo kiểu cũ này.

Sự biến động giá cá ngừ đại dương tại Khánh Hòa: Đây là vấn đề quan trọng trong hoạt động của Tổ hợp tác 6 Ngư đội - Hải Vương 68. Có 2 dòng cá ngừ đại dương được xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài: Ăn tươi và đông lạnh.

- Ngư dân lâu nay bán cá ngừ đại dương ăn tươi cho các Công ty trên bờ với giá cao, vì giá xuất khẩu cá ngừ đại dương nguyên con ăn tươi thường cao, nhưng không ổn định. Giá cá ngừ đại dương ăn tươi không ổn định. Đơn cử năm 2011 giá cá loại 1 tháng 1, 2, 3 là 140.000đ/kg, tháng 6, 7, 8 chỉ còn 135.000đ/kg, tháng 11, 12 là 170.000đ/kg, với giá 170.000đ/kg ngư dân lời còn từ 140.000đ/kg trở xuống ngư dân lỗ. Năm 2012, giá cá ngừ đại dương tại Nha Trang vào tháng 1 lên đến 180.000đ/kg, tháng 2, 3 xuống còn 175.000đ/kg.

- Cá đông lạnh (theo công nghệ của Tàu mẹ Hải Vương 68):

Theo Ô. Lê Thanh Hải cho biết giá xuất cá ngừ đại dương đông lạnh của Công ty CP Thủy sản Hải Vương là 9USD (giá CNF Nhật Bản). Tuy giá thấp hơn cá ăn tươi, nhưng rất ổn định.

Đã có 2 loại mô hình Tàu mẹ - tàu con xuất hiện, một loại đang được tiến hành trong thực tiễn, một loại đang là ý tưởng.

        I. Mô hình Tàu mẹ - tàu con đang ở trong ý tưởng

        Tôi đã đăng trên Website của Hội Nghề cá tỉnh Khánh Hòa www.khafa.org.vn với nhan đề: “Mô hình Tàu mẹ - tàu con là giải pháp giúp ngư dân nâng giá trị cá ngừ, tiết kiệm tài nguyên” chia thành 4 kỳ.

Nội dung chủ yếu của mô hình này là mỗi Tổ, Đội có 5 chiếc tàu con và 1 Tàu mẹ. Tàu mẹ thuộc sở hữu của Tổ, Đội do Nhà nước cho vay đóng mới bằng vật liệu composite. Cơ chế bảo quản trên Tàu mẹ là trang bị máy lạnh bảo quản cá đá không bị tan (tiêu thụ theo dòng cá ăn tươi).

       TS. Nguyễn Văn Đạt Viện trưởng Viện Nghiên cứu chế tạo tàu thủy Trường Đại học Nha Trang đề xuất 2 mẫu tàu mẹ có các tính năng kỹ thuật sau:

Đặc tính kỹ thuật Tàu mẹ

Tàu một thân

Tàu hai thân

1.Kích thước cơ bản

 L x B x H (m)

25m x 7m x 3,2m

25m x 8m x 3,30m

2. Lượng chiếm nước (tấn)

150

150,8

3. Trọng tải (tấn)

100

100

4.Công suất máy chính (CV)

1 x 600

2 x 300

5. Dung tích hầm lạnh (m3)

50

50

6. Cụm Diezel – máy phát

50Hp – 30 KVA

50Hp – 30 KVA

7. Cụm máy lạnh

3 cụm , 4Hp, Emerson

3 cụm , 4Hp, Emerson

8. Giá thành Tàu mẹ

4,6 tỷ đồng

5 tỷ đồng

      So sánh hiệu quả giữa khai thác đơn lẻ và theo Tổ, Đội có Tàu mẹ

 

Chi phí/ tấn cá chất lượng

Khai thác đơn lẻ

Khai thác theo tổ đội có Tàu mẹ

Tỉ lệ

Dầu (lít)

8.750

3.100

2,82

Đá (tấn)

31,25

3,34

9,35

          II. Mô hình Tàu mẹ - tàu con trong thực tiễn Việt Nam

Là mô hình được tổ chức trên cơ sở Tàu mẹ thuộc sở hữu của Công ty, tàu con thuộc sở hữu của ngư dân. Một Tàu mẹ có thể nhiều tàu con thuộc nhiều Tổ, Đội sản xuất trên biển.

Năm 2010, mô hình Tàu mẹ - tàu con xuất hiện đầu tiên ở Khánh Hòa trên cơ sở Tàu mẹ thuộc sở hữu Công ty TNHH MTV 128 Hải quân. Khánh Hòa thành lập 2 Ngư đội Trường Sa Lớn và Song Tử Tây, mỗi Ngư đội có 4 tàu con. Mỗi Ngư đội có một Tàu mẹ của Công ty TNHH MTV 128 Hải quân. Do nhiều yếu tố chủ quan, khách quan và tình hình trên biển Đông diễn biến phức tạp, mô hình này đã không thực hiện như mong muốn.

Năm 2012, cũng ở Khánh Hòa xuất hiện mô hình Tàu mẹ - tàu con đã được đưa vào hoạt động. Tàu mẹ thuộc sở hữu của Công ty CP Thủy sản Hải Vương có các tính năng kỹ thuật sau:

L x B x H                          = 55,05m x 8,60m x 4m;

Tổng dung tích: 640 tấn;

Trọng tảu toàn phần: T     = 437,87 tấn;

Công suất máy chính:          1.200CV;

Phương pháp bảo quản: đông cấp tốc - 40 – 600C, hầm bảo quản - 40 – 600C

Tàu mẹ kết hợp với 30 tàu con của 6 Ngư đội, mỗi Ngư đội có 5 tàu con thành Tổ hợp tác 6 Ngư đội – Hải Vương 68.

Theo đánh giá của Ban chỉ đạo Tổ hợp tác của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Khánh Hòa trong sơ kết đợt 1 cho thấy, “Mặc dù còn nhiều tồn tại cần giải quyết, hiệu quả kinh tế chưa cao đối với Công ty CP Thủy sản Hải Vương, nhưng đánh giá chung sau 1 tháng hoạt động đã đạt được thành công bước đầu.  

Trong thời gian ngắn 6 ngày (từ ngày 22/02/2012 đến ngày 27/02/2012), tại Song Tử Tấy Tàu mẹ đã mua được trên 20 tấn cá ngừ đại dương và có trên 66,6% số tàu con bán cá cho Tàu mẹ. Sự phối hợp các bên tương đối tốt. Hiện nay, theo báo cáo của Hiệp hội cá ngừ đại dương đã có thêm 15 tàu xin thành lập mới 3 Ngư đội tham gia vào Tổ hợp tác 6 Ngư đội – Hải Vương 68. Đó là tín hiệu tốt trong việc thu hút các chủ tàu vào Tổ hợp tác”.

        III. Phân tích rủi ro

Các thế mạnh, cơ hội và bên cạnh đó còn có các điểm yếu, đe dọa và thách thức đến các mô hình Tàu mẹ - tàu con như sau:

 

Mô hình Tàu mẹ - tàu con

(Tàu mẹ thuộc sở hữu của Công ty)

Mô hình Tàu mẹ - tàu con

 (Tàu mẹ thuộc sở hữu của Tổ, Đội, Ngư đội)

Điểm mạnh

- Công ty có Tàu mẹ hiện đại, công nghệ bảo quản tương thích với công nghệ ướp đá của tàu con;

- Năng lực tài chính mạnh

- Chuỗi giá trị khép kín

- Có mối quan hệ tốt với các cơ quan chức năng

 

Điểm yếu

- Chưa nắm hết cách làm  cũ cuả ngư dân (tập quán)

- Bị động trong thu mua cá của ngư dân (phải di chuyển theo ngư trường đánh bắt của ngư dân)

- Thiếu kinh nghiệm trong công tác vận động quần chúng

- Bộ máy tổ chức quản lý chưa chuyên nghiệp

- Chỉ kinh doanh mặt hàng cá đông lạnh

Điểm mạnh

- Ngư dân hiểu rõ về công nghệ khai thác, mùa vụ và ngư trường

- Có nhiều kinh nghiệm trong đánh bắt cá ngừ đại dương

- Tự họ giải quyết các trở ngại trong cách làm ăn cũ

- Chuỗi giá trị chưa khép kín, nhưng sản phẩm chủ yếu bán cho ăn tươi có giá cao hơn đông lạnh

 

 

Điểm yếu

- Từ cách làm ăn tư hữu chuyển sang tập thể sẽ gặp nhiều khó khăn

- Tài chính yếu, không  đủ để sắm Tàu mẹ

Cơ hội

- Thị trường tiềm năng rất lớn do nhu cầu tiêu thụ trên thế giới ngày càng cao

- Mô hình Tàu mẹ - tàu con là giải pháp làm giàu cho Công ty và ngư dân

- Chính quyền địa phương và Trung ương ủng hộ

Thách thức

- Ngư dân trong các Tổ, Đội, Ngư đội không thực hiện 3 tiêu chí có lợi của mô hình Tàu mẹ - tàu con

- Không chịu bán cá trên biển với giá 2 bên cùng có lợi

- Cạnh tranh mạnh mẽ giữa Công ty có Tàu mẹ với các Công ty trên bờ

Cơ hội

- Thị trường tiềm năng rất lớn do nhu cầu tiêu thụ trên thế giới ngày càng cao

- Mô hình Tàu mẹ - tàu con là giải pháp cho ngư dân làm giàu

- Chính quyền địa phương và Trung ương có thể ủng hộ

 

Thách thức

- Ngư dân (Tổ, Đội, Ngư đội) không chịu trả nợ cho Nhà nước khi được vay vốn sắm Tàu mẹ (đã xảy ra trong Chương trình khai thác xa bờ)

- Làm ăn có lời, nhưng báo cáo lỗ khó quản lý

 

 

       Từ ma trận phân tích SWOT trên đây, các mối nguy cơ có thể được giảm thiểu nhờ vào các cơ hội và điểm mạnh sau:

       1. Ngư dân của Việt Nam thông minh và dũng cảm. Tuy nhiên để chuyển từ làm ăn tư hữu sang cách làm ăn mới có tổ chức cần có thời gian để chứng minh 3 tiêu chí có lợi cho ngư dân của mô hình Tàu mẹ - tàu con, đồng thời  Nhà nước cần có hỗ trợ bù lỗ cho Công ty CP Thủy sản Hải Vương ở giai đoạn đầu hoặc tăng hỗ trợ dầu theo Quyết định 48. Công ty CP Thủy sản Hải Vương cần có ưu đãi trong chính sách mua bán cá với tàu con, phối hợp với Hội Nghề cá, Chi cục KT&VBNLTS tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn cách làm ăn mới cho ba con ngư dân, đặc biệt đối với các Tổ, Đội, Ngư đội tham gia vào mô hình.

        2. Đối với Mô hình Tàu mẹ - tàu con, Tàu mẹ thuộc sở hữu của Tổ, Đội, Ngư đội thì Nhà nước cho vay vốn để đóng mới Tàu mẹ với lãi xuất ưu đãi, có thể chấp, nhưng Tổ, Đội, Ngư đội đứng ra vay (có cam kết của các thành viên) chứ không cho cá nhân vay, đồng thời phải có chế tài và quản lý chặt chẽ.

        Để chuyển từ nghề cá nhân dân sang nghề cá hiện đại thì mô hình Tàu mẹ - tàu con là một đột phá, cần được triển khai theo mô hình điểm để nhân rộng, nhưng phải có sự hỗ trợ của Nhà nước trong giai đoạn thử nghiệm./.

 


Th.S Võ Thiên Lăng - CT HNC KH




CÁC TIN KHÁC
  Khánh Hòa: Hạn ngạch giấy phép khai thác thủy sản vùng lộng và ven bờ
  Tôm việt đột phá tại nhiều thị trường
  Khánh Hòa: Tăng cường quản lý khai thác thủy sản
  Khánh Hòa: tặng quà tết cho 116 tàu cá bám biển, khai thác thủy sản xuyên Tết Tân sửu năm 2021
  Kinh tế thủy sản hướng đại dương
  Lễ xuất quân khai thác và thu mua hải sản vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa, DK1
  82 tập thể, cá nhân được bình chọn “Chất lượng Vàng Thủy sản Việt Nam”
  VINAFIS: Thành lập Trung tâm Mạng lưới Viện Trường Thủy sản Việt Nam
  15 triệu USD bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven biển
  Khai thác thủy sản: Nhìn lại và đi tới...
TIN VẮN



Coppyright Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Phần mềm
Trường Đại học Nha Trang

Hội nghề cá Khánh Hòa - 04 Phan Chu Trinh (Khu liên cơ 2) - Tp Nha Trang